O projekcie

B_otniak_logo-pygargusm

Błotniak łąkowy dawniej gnieździł się na terenach podmokłych. Na skutek degradacji (głównie melioracji) tego typu siedlisk zaczął wyprowadzać lęgi w uprawach zbóż oraz na zmeliorowanych łąkach. Rozwój „polnej” populacji błotniaka łąkowego obserwowano w latach 90-tych. Obecnie w niektórych regionach kraju błotniaki łąkowe gniazdują prawie wyłącznie na polach, głównie w uprawach zbóż ozimych (pszenżyto, pszenica, jęczmień) lub rzepaku. Daje to szansę na przetrwanie gatunku w coraz bardziej przekształconym przez człowieka krajobrazie, ale jednocześnie stwarza nowe zagrożenia. Błotniaki późno przystępują do lęgów i okres opuszczania przez pisklęta gniazd (od połowy lipca) może przypadać na czas żniw. O przetrwaniu lęgów w dużej mierze decyduje pogoda. Jeżeli żniwa rozpoczynają się wcześniej, cześć lęgów (późne lub powtarzane) jest nieumyślnie niszczona podczas koszenia (żniw). Lęgi mogą ulec zniszczeniu lub zostać porzucone w wyniku prowadzenia także innych zabiegów agrotechnicznych (np. oprysków). Gniazda zlokalizowanymi na łąkach lub w uprawach lucerny i koniczyny praktycznie zawsze wymagają czynnej ochrony, ponieważ koszenie roślinności odbywa się najczęściej na początku czerwca lub nawet w maju, jeszcze na etapie wysiadywania jaj.

  • Uprawy zbóż ozimych - siedliska lęgowe błotniaków. Fot. M. Rzępała

  • Polujący samiec błotniaka łąkowego. Fot. A. Łukijańczuk

  • Gniazdo błotniaka łąkowego w uprawie rzepaku ozimego. Fot. D. Krupiński

  • Samiec błotniaka łąkowego odpoczywający w pobliżu gniazda. Fot. A. Łukijańczuk

Uzasadnienie podjęcia działań ochronnych:

1. Błotniak łąkowy jest objęty w Polsce ochrona gatunkową.
2. Został wymieniony w załączniku I Dyrektywy Ptasiej UE (gatunki wymagające szczególnej ochrony).
3. Jest nielicznym lub bardzo nielicznym ptakiem lęgowym niżu Polski.
4. Krajowa populacja błotniaka łąkowego (ok. 3400 par) stanowi ok 20% populacji gatunku w UE i jest trzecią pod względem wielkości po Hiszpanii i Francji.
5. Dane Monitoringu Ptaków Drapieżnych z lat 2007-2016 wskazują na wyraźny spadek indeksu liczebności błotniaka łąkowego w Polsce. Zmniejszenie liczebności gatunku notuje się także we Francji, Hiszpanii oraz na zimowiskach w Afryce.
6. W większości krajów europejskich błotniak łąkowy jest gatunkiem zagrożonym, znajduje się w Krajowych Czerwonych Księgach Zwierząt w: Niemczech, Holandii, Danii, Francji, Hiszpanii, Czechach.
7. Lęgi zlokalizowane w uprawach zbóż, rzepaku, lucerny oraz na łąkach są często zagrożone i wymagają czynnej ochrony.
8. Czynna ochrona lęgów błotniaka łąkowego jest skuteczna. Współpraca ornitologów z rolnikami przynosi dobre rezultaty.
9. Czynna ochrona błotniaka łąkowego jest realizowana od wielu lat w Holandii, Niemczech, Danii, Francji, Hiszpanii, Słowacji i Czechach.

  • Lotne młode błotniaki łąkowe. Fot. A. Łukijańczuk

  • Błotniak łąkowy jest nielicznym ptakiem w Polsce . Fot. Z. Tunka

Fundamentem projektu jest współpraca z rolnikami. Naszym celem jest przekonanie społeczności wiejskiej o pożytecznej roli błotniaka łąkowego w agrocenozach oraz potrzebie jego aktywnej ochrony. Nieodłącznym elementem naszych działań jest również propagowanie ochrony błotniaka łąkowego w mediach (głównie w prasie).

  • Rolnicy są partnerami projektu. Fot. D. Krupiński

  • Ważnym elementem działań jest edukacja. Fot. K. Szulak

Najskuteczniejszą metodą czynnej ochrony lęgów (stosowaną od wielu lat w krajach Europy Zachodniej) jest ich zabezpieczanie za pomocą ogrodzeń z siatki. Zastosowanie ogrodzeń eliminuje przypadki zabijania piskląt w czasie żniw (w czasie koszenia pisklęta pozostają bezpieczne w gnieździe) oraz ogranicza straty powodowane przez drapieżniki naziemne. Sukces lęgowy w gniazdach, objętych czynną ochroną jest znacznie wyższy niż w gniazdach nie chronionych i sięga ponad 90%.

  • Wiele piskląt ginie podczas żniw. Fot. D. Krupiński

  • Współpraca z rolnikami to podstawa projektu. Fot. D.Krupiński

  • Pisklęta z późnego lęgu w ogrodzeniu z siatki. Fot. D. Krupiński

  • Ustalanie metody ochrony lęgu z rolnikiem. Fot. M. Rzępała.

Program ochrony błotniaka łąkowego został zainicjowany przez Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian” w roku 2005 i obecnie jest nadzorowany w kilku regionach kraju, głównie w woj. mazowieckim. Intensywność oraz obszar działania zależy w dużej mierze od możliwości finansowych (pozyskanych dotacji celowych) oraz od liczby osób, które w danym roku mogą poświęcić swój czas, a nie rzadko także środki. Znacząca część naszych działań jest realizowana dzięki pomocy (nieodpłatna praca) wolontariuszy (podobnie jak w Hiszpanii, Francji i Holandii). Długoterminowym celem jest rozwój w Polsce (zwłaszcza w regionach o największej koncentracji par lęgowych – patrz mapa cenzus) “sieci błotniakowej”, tj. sieci osób, formalnych i nieformalnych grup roboczych, organizacji i instytucji zainteresowanych i zaangażowanych w czynną ochronę i badania błotniaka łąkowego. Każdą osobę, zainteresowaną ochroną błotniaków zapraszamy do współpracy i kontaktu z nami!

  • W czynnej ochronie uczestniczą wolontariusze. Fot. M. Rzępała

  • Pisklęta błotniaka łąkowego. Fot. P. Zabłocki

W latach 2013-2015 realizowaliśmy projekt POIS.05.01.00-00-381/12 pt. “Ochrona błotniaka łąkowego w Polsce”, który był współfinansowany w 85% przez Unię Europejska ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko oraz 10% przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pozostałe 5% kosztów pokrywane było z dotacji Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie, środków własnych Towarzystwo oraz pracy wolontariuszy (ponad 15 osób).

  • Wolontariusz Kasia Sartowska. Fot. M. Rzępała

  • Wolontariusz Jacek Chyła. Fot. M. Rzępała

W latach 2017-2020 realizujemy projekt POIS.02.04.00-00-0018/16 pt. “Realizacja Krajowego Planu Ochrony Błotniaka Łąkowego – etap I”, który jest kontynuacją i rozwinięciem działań realizowanych w ramach pierwszego projektu współfinansowanego ze środków POIiŚ UE. Głównym celem projektu jest realizacja zatwierdzonego przez GDOŚ Krajowego Planu Ochrony oraz dalszy rozwój “sieci błotniakowej”.

Budżet projektu:
Całkowity koszt kwalifikowany projektu– 2 249 480,00 PLN
Dofinansowanie UE (85%) – 1 912 058,00 PLN
Wkład własny niefinansowy (nieodpłatna praca wolontariuszy) – 115 200,00 PLN
Wkład własny finansowy – 222 222,00 PLN

Obszar realizacji projektu:
1. Czynna ochrona lęgów – 5 województw, 22 powiaty (Ryc. 1).
2. Monitoring parametrów rozrodu – Ostoja Biebrzańska (patrz monitorig)
3. Krajowy Cenzus Błotniaka Łąkowego w latach 2018-2019 – 100 powierzchni próbnych (patrz cenzus)

  • Ryc. 1. Lokalizacja powiatów, na których będzie prowadzona czynna ochrona lęgów.

województwo lubelskie
1) bialski, 2) radzyński, 3) łukowski
województwo mazowieckie
4) łosicki, 5) siedlecki, 6) sokołowski, 8) ostrowski, 11) pułtuski, 12) ciechanowski, 13) makowski, 14) płoński, 15) płocki, 16) sierpecki
województwo podlaskie
7) wysokomazowiecki, 9) łomżyński, 10) kolneński
województwo łódzkie
17) łowicki, 18) kutnowski, 19) łęczycki
województwo opolskie
20) prudnicki, 21) głubczycki, 22) kędzierzyńsko-kozielski

Zadania:

1. Czynna ochrona lęgów błotniaka łąkowego na obszarach o dużej koncentracji par lęgowych.
2. Monitoring populacji błotniaka łąkowego w Ostoi Biebrzańskiej.
3. Oszacowanie liczebności krajowej populacji błotniaka łąkowego w latach 2018-2019.
4. Badania telemetryczne z wykorzystaniem loggerów GPS-GSM.
5. Promocja ochrony błotniaka łąkowego wśród rolników oraz osób zainteresowanych ochroną przyrody.